Zihin, bilgi ve insan doğası
Felsefi gerekçe ile deneysel kanıtı karşılaştırın.
Öğrenci Kitaplığı
Psikoloji öğrencileri için depresyon ve bağımlılık odaklı okuma, kaynak arama ve tartışma alanı.
Öğrenciler için okuma rotası
Psikolojide kim kimdir?
25 profilde yaşam öyküsü, kavramlar ve eserler birlikte. Aşağıdan bir rota seçin; bakış açılarını karşılaştırdıktan sonra araştırma okumalarına geçin.
Öğrenme ve bellek nasıl araştırıldı?
Her isim için ölçülen davranışı ve kullanılan yöntemi yazın.
Gelişim, ilişki ve toplum
Birey, ilişki ve toplumsal koşullara verilen ağırlığı karşılaştırın.
Yaşantıdan psikoterapiye
Kuramın temel sorusunu yazın; tarihsel etki ile güncel etkililik kanıtını ayırın.
Aradığınız kaynağı bulun
Konu ve türüne göre düzenlenmiş 20 kaynak. Başlangıç rehberleri, araştırma özetleri ve mesleki kitaplar ayrı amaçlara hizmet eder.
20 kaynak gösteriliyor
Eşleşen kaynak bulunamadı. Daha kısa bir sözcük deneyin veya filtreleri temizleyin.
Rehber · Depresyon
Depression
NIMH
Belirtiler, değerlendirme ve destek seçeneklerine genel giriş.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Rehber · Depresyon
Cognitive behavioural therapy (CBT)
NHS
Düşünce, duygu ve davranış ilişkisini ve görüşme sürecini tanıtır.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Makale · Depresyon
Behavioural activation therapy for depression in adults
Uphoff ve ark. · Cochrane · 2020
Davranışsal etkinleştirme derlemesi; kısa izlem ve kanıt kesinliği sınırlarıyla okunmalı.
- Düzey
- İleri
- Erişim
- Açık özet
- Kaynak dili
- English
Ders notu · Bağımlılık
Motivational Interviewing as a Counseling Style · TIP 35, Chapter 3
SAMHSA · 2019
Kararsızlık, iş birliği ve değişim konuşmasını öğrenmek için bölüm.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Rehber · Bağımlılık
The Cycle of Alcohol Addiction
NIAAA
Alkol bağımlılığındaki üç aşamalı kavramsal modeli açıklar.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Rapor · Kesişim
Common Comorbidities with Substance Use Disorders
NIDA · 2020
Birlikte görülen ruhsal güçlükleri ve ortak değerlendirme ihtiyacını ele alır.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Makale · Bağımlılık
Mindfulness-based interventions for substance use disorders
Goldberg ve ark. · Cochrane · 2021
Farkındalık çalışmalarını karşılaştırma grubu ve belirsizlikleriyle değerlendirir.
- Düzey
- İleri
- Erişim
- Açık özet
- Kaynak dili
- English
Makale · Depresyon
Is exercise effective for treating depression?
Cochrane
Hareket ve depresyon ilişkisine derleme penceresi; haber başlığı yerine yöntemini okuyun.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık özet
- Kaynak dili
- English
Rehber · Kesişim
How Sleep Affects Your Health
NHLBI · NIH
Uyku yetersizliğinin gündelik işlev ve duygu durumuyla bağlantıları.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Rapor · Kesişim
Report of the WHO Commission on Social Connection
WHO · 2025
Sosyal bağları kişi, topluluk ve politika düzeyinde ele alır.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Rehber · Bağımlılık
Words matter: language can reduce mental health and addiction stigma
NIH · 2021
Kişiyi önceleyen dilin gerekçesi ve damgalamayı azaltma.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Rehber · Kesişim
About Recovery
SAMHSA
Sağlık, ev, amaç ve topluluk boyutlarıyla iyileşmeye bakış.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Ders notu · Depresyon
Depression Resources for Clinicians
Centre for Clinical Interventions · Western Australia
Modüller ve çalışma kâğıtları; yeniden yayımlamak yerine asıl kaynağa bağlantı.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Ders kitabı · Depresyon
Psychology 2e · 15.7 Depressive, Bipolar, and Related Disorders
OpenStax · 2020
Duygu durum bozukluklarına giriş; ders kitabı tanı veya uygulama yetkisi sağlamaz.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Kitap · Depresyon
Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond · 3rd edition
Judith S. Beck · Guilford
BDT için mesleki temel okuma önerisi. Tam metni okunmuş gibi değerlendirilmedi.
- Düzey
- İleri
- Erişim
- Ücretli kitap / tanıtım açık
- Kaynak dili
- English
Kitap · Bağımlılık
Motivational Interviewing: Helping People Change and Grow · 4th edition
William R. Miller & Stephen Rollnick · Guilford
Motivasyonel görüşmeye ilişkin kitap önerisi; eğitim ve süpervizyonun yerine geçmez.
- Düzey
- İleri
- Erişim
- Ücretli kitap / tanıtım açık
- Kaynak dili
- English
Arama aracı · Yöntem
PubMed User Guide
National Library of Medicine
Alan etiketleri, Boolean arama ve filtreler için resmî kılavuz.
- Düzey
- Başlangıç
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Yöntem · Yöntem
PRISMA 2020 checklist
PRISMA
Sistematik derlemenin nasıl raporlandığını kontrol etmek için; kalite puanı değildir.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Yöntem · Yöntem
CASP critical appraisal checklists
Critical Appraisal Skills Programme
Çalışma tasarımına uygun eleştirel okuma soruları.
- Düzey
- Orta
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Ders notu · Yöntem
Cochrane Handbook · Chapter 6: Choosing effect measures
Cochrane
Etki ölçülerini ve veri türlerini öğrenmek için yöntem bölümü.
- Düzey
- İleri
- Erişim
- Açık
- Kaynak dili
- English
Araştırma kartları, okuma atölyesi ve sözlük
Konulara göre açıklamalı yayın listeleri
Seçkidir; sistematik tarama değildir. Her kayıtta okuma amacı, düzey ve erişim notu bulunur.
Depresyon
“Fark gösterilmedi” ile “eşdeğerlik kanıtlandı” ayrımını ve duyarlılık analizlerini çalışmak için.
Orta/ileri: kavramsal ve yöntem okuması · Kayıt/DOI bağlantısı verildi. Tam metin erişimi ve yeniden kullanım lisansı bu listede teyit edilmiş sayılmaz.
P002-ARASTIRMA-002 · v01
Ruh hâli düzelmeden harekete geçilebilir mi?
- Araştırma sorusu
- Ruh hâli düzelmeden harekete geçilebilir mi?
- Çalışma türü
- Cochrane sistematik derlemesi · 2020 · 53 çalışma, 5.495 yetişkin
- Örneklem
- 53 çalışma, 5.495 yetişkin.
- Karşılaştırma
- Olağan bakım, diğer psikoterapiler ve başka kontrol koşulları.
- Ana bulgu
- Davranışsal etkinleştirme, kişi için anlamlı etkinliklere katılımı destekleyen yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Derleme, olağan bakıma kıyasla kısa vadeli yarar olabileceğini bildiriyor; BDT karşılaştırmasında belirgin bir fark göstermiyor. Bu, kesin eşdeğerlik kanıtı değildir.
- Sınırlılıklar
- Ayrıntılı kartta
- Kaynak kontrol tarihi
- 15 Ekim 2026 · Kavram Atlası kaynak kontrolü
PICO, odds oranı ve kanıt kesinliğini tek bir örnek üzerinde okumak için.
Orta: meta-analiz okuma · Kayıt/DOI bağlantısı verildi. Tam metin erişimi ve yeniden kullanım lisansı bu listede teyit edilmiş sayılmaz.
P002-ARASTIRMA-003 · v01
Uykusuzluğa yönelik psikoterapi ruh hâlini etkiler mi?
- Araştırma sorusu
- Uykusuzluğa yönelik psikoterapi ruh hâlini etkiler mi?
- Çalışma türü
- 2024 sistematik derleme ve meta-analiz · 19 randomize çalışma, 4.808 yetişkin
- Örneklem
- 19 randomize çalışma, 4.808 yetişkin.
- Karşılaştırma
- BDT-I ve çalışmalardaki kontrol koşulları.
- Ana bulgu
- Depresyon ve uykusuzluğun birlikte bulunduğu yetişkinlerde, uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapi (BDT-I), kontrol koşullarına kıyasla depresif belirtilerde yanıt olasılığını artırdı. Bu sonuç için kanıt kesinliği orta düzeydeydi.
- Sınırlılıklar
- Ayrıntılı kartta
- DOI / URL
- doi.org/10.1016/j.jad.2024.09.017
- Kaynak kontrol tarihi
- 15 Ekim 2026 · Kavram Atlası kaynak kontrolü
Anhedoniyi isteme, haz ve öğrenme boyutlarıyla ele almak için.
Orta/ileri: kavramsal ve yöntem okuması · Kayıt/DOI bağlantısı verildi. Tam metin erişimi ve yeniden kullanım lisansı bu listede teyit edilmiş sayılmaz.
P002-ARASTIRMA-004 · v01
İstemek ile haz almak neden ayrılır?
- Araştırma sorusu
- İstemek ile haz almak neden ayrılır?
- Çalışma türü
- 2025 klinik odaklı anlatı derlemesi
- Örneklem
- Anlatı derlemesi; tek bir katılımcı örneklemi yok.
- Karşılaştırma
- Müdahale kolları yok; bulgular kavramsal olarak derleniyor.
- Ana bulgu
- Derleme, ödülle ilişkili süreçlerde isteme, yaşanan haz ve öğrenmeyi ayırıyor. Anhedonide bu süreçlerin bazıları veya birkaçı etkilenebilir.
- Sınırlılıklar
- Ayrıntılı kartta
- DOI / URL
- doi.org/10.1038/s41398-025-03310-w
- Kaynak kontrol tarihi
- 15 Ekim 2026 · Kavram Atlası kaynak kontrolü
Bağımlılık
Alışkanlık kavramını hayvan deneylerinden insana taşırken hangi varsayımların değiştiğini tartışmak için.
Orta/ileri: kavramsal ve yöntem okuması · Atlas kaydında CC BY 4.0 belirtiliyor; özgün lisansı kontrol edin.
P002-ARASTIRMA-001 · v01
Benzer mekanizmalar, aynı tanı mı?
- Araştırma sorusu
- Benzer mekanizmalar, aynı tanı mı?
- Çalışma türü
- Hayvan deneyleri meta-analizi ve insan çalışmalarının derlemesi
- Örneklem
- Hayvan deneyleri meta-analizi; insan çalışmaları ayrıca derlenmiş. Bu kısa kayıtta birleşik katılımcı sayısı verilmez.
- Karşılaştırma
- Alışkanlık ve hedefe yönelik davranış görevleri; deney koşulları farklı.
- Ana bulgu
- 2024 tarihli çalışma, alışkanlık ve hedefe yönelik davranışı kesin iki kutup olarak ele almamayı öneriyor. Alışkanlıkla kompulsiviteyi ayırıyor: otomatikleşen davranış, zararlı sonuçlara rağmen sürdürmeyle aynı kavram değil.
- Sınırlılıklar
- Ayrıntılı kartta
- DOI / URL
- doi.org/10.1038/s41398-024-02965-1
- Kaynak kontrol tarihi
- 15 Ekim 2026 · Kavram Atlası kaynak kontrolü
İsteme ile haz ayrımını bir kuramsal model içinde incelemek için.
Orta/ileri: kavramsal ve yöntem okuması · Kayıt/DOI bağlantısı verildi. Tam metin erişimi ve yeniden kullanım lisansı bu listede teyit edilmiş sayılmaz.
P002-ARASTIRMA-005 · v01
Ödülü istemek, haz almakla aynı mı?
- Araştırma sorusu
- Ödülü istemek, haz almakla aynı mı?
- Çalışma türü
- 2016 kuramsal derleme · teşvik duyarlılaşması yaklaşımı
- Örneklem
- Kuramsal derleme; tek bir katılımcı örneklemi yok.
- Karşılaştırma
- İsteme ve haz süreçleri; randomize müdahale karşılaştırması değil.
- Ana bulgu
- Berridge ve Robinson, dopaminle ilişkili motivasyon sistemlerini istemeyle ilişkilendirir. Yaklaşımlarında güçlü isteme, hazdaki artış olmadan da görülebilir.
- Sınırlılıklar
- Ayrıntılı kartta
- DOI / URL
- doi.org/10.1037/amp0000059
- Kaynak kontrol tarihi
- 15 Ekim 2026 · Kavram Atlası kaynak kontrolü
Marlatt çerçevesinin tarihsel gelişimini ve değişen tanımları görmek için; güncel derleme yerine geçmez.
Orta/ileri: kavramsal ve yöntem okuması · Kayıt/DOI bağlantısı verildi. Tam metin erişimi ve yeniden kullanım lisansı bu listede teyit edilmiş sayılmaz.
P002-ARASTIRMA-006 · v01
Nüksü bir süreç olarak okumak
- Araştırma sorusu
- Nüksü bir süreç olarak okumak
- Çalışma türü
- 2011 anlatı derlemesi
- Örneklem
- Anlatı derlemesi; tek bir katılımcı örneklemi yok.
- Karşılaştırma
- Modeller ve araştırma gelişmeleri; tek müdahale karşılaştırması değil.
- Ana bulgu
- Derleme, Marlatt’ın modelini ve sonraki gelişmeleri ele alır. Bağlam, baş etme ve kişinin olayı anlamlandırması birlikte düşünülür.
- Sınırlılıklar
- Ayrıntılı kartta
- DOI / URL
- doi.org/10.1186/1747-597X-6-17
- Kaynak kontrol tarihi
- 15 Ekim 2026 · Kavram Atlası kaynak kontrolü
Depresyon ve bağımlılığın kesişimi
Birlikte değerlendirmeye giriş için kurumsal kaynak. Randomize çalışma veya meta-analiz değildir; araştırma kartı gibi sunulmaz. NIMH — Co-occurring disorders (2025)
Makale okuma atölyesi
Soru ve tasarım
Uyku örneği: Depresyon ve uykusuzluğu birlikte yaşayan yetişkinlerde BDT-I nasıl sonuç veriyor? Furukawa 2024 meta-analizi 19 randomize çalışma ve 4.808 katılımcıyı kapsıyor.
Sonucu yorumla
Depresyonda yanıt için OR 2,28; %95 güven aralığı 1,67–3,12, kesinlik orta. OR bir odds oranıdır; doğrudan olasılık oranı değildir ve “herkes iki kat iyileşir” anlamına gelmez.
Sınırı bul
Tarama 27 Mart 2024’e kadar. Kapsamı tüm uykusuzluk deneyimlerine yaymayın; çalışma genel uyku önerilerini değil yapılandırılmış yaklaşımı inceler.
Tartışma sorusu
Kontrol koşulları ve izlem süresi değişirse yorumunuz nasıl değişir? Yanıt için yalnızca başlığı değil yöntem ve sınırlılıklar bölümünü arayın.
Kaynak arama rehberi
Kavramları birleştir
Örnek başlangıç sorgusu: (depression OR "depressive disorder") AND ("substance use disorder" OR addiction). OR alternatifleri toplar, AND kavramları kesiştirir. Bu sorgu tamamlanmış sistematik tarama değildir.
MeSH ve filtreleri kontrol et
Advanced/Search Details üzerinden sorgunun nasıl çevrildiğini inceleyin. MeSH terimlerini serbest sözcüklerle birlikte düşünün; yeni kayıtların indekslenmesi tamamlanmamış olabilir.
Aramayı kaydet
Veritabanı, tarih, tam sorgu ve filtreleri kaydedin. Özet kaydını tam metinden ayırın. Ücretsiz erişim filtresi pratik olsa da literatür seçimini daraltır; bir kalite puanı değildir.
Kurgu olgu tartışmaları
Kurgu olgu: Uyku, ruh hâli ve kullanım
Deniz derslere katılmakta zorlandığını, uykusunun değiştiğini ve alkol kullanımının arttığını anlatır. Tanı koymayın: zaman çizelgesi, bağlam ve günlük etkiler hakkında hangi bilgiler eksik? Birlikte görülmek nedensellik gösterir mi?
Örnek tartışma yanıtı
Başlangıç sırası ve kullanım örüntüsü bilinmiyor. Ortak etkenler ve farklı açıklamalar açık tutulmalı. Kısa kurgu öykü kişisel değerlendirme yerine geçmez; profesyonel değerlendirme ve gerektiğinde koordinasyon düşünülür.
Türkçe/İngilizce kavram sözlüğü
Kısa tanımlar eğitim içindir; tek başına tanı ölçütü değildir.
| Türkçe | English | Açıklama ve kaynak |
|---|---|---|
| Uyku | Sleep | Tek bir gece, bütün hikâye değildir |
| Kaçınma | Avoidance | Mola mı, tekrar eden bir uzaklaşma mı? |
| Alışkanlık | Habit | Tekrar etmek, tek başına bağımlılık değildir |
| Anhedoni | Anhedonia | Keyifsizlik, isteme ve haz aynı şey mi? |
| Dopamin | Dopamine | Dopamin yalnızca mutluluk kimyasalı mı? |
| Sürçme ve nüks | Lapse and relapse | Tek bir olay bütün süreci tanımlar mı? |
| Ruminasyon | Rumination | Ruminasyon, aynı zorlayıcı konuya tekrar tekrar dönmeyi anlatır. Tekrar düşünmek her zaman yararsız değildir; düşünmenin biçimi ve bağlamı önemlidir. Watkins (2008), Psychological Bulletin |
| Aşerme | Craving | Aşerme, madde kullanımına yönelik yoğun bir istek olarak yaşanabilir. İsteğin yaşanması ile davranışa dönüşmesi aynı olay değildir. US Surgeon General (2016), neurobiology chapter |
| Pekiştirme | Reinforcement | Bir sonucun davranışın gelecekteki olasılığını artırması. OpenStax Psychology 2e, §6.3 |
| İkilem | Ambivalence | Değişim konusunda çelişen istek veya kaygıların birlikte bulunması. SAMHSA TIP 35 (2019), chapter 5 |
| Eşlik eden bozukluklar | Co-occurring disorders | Birden fazla bozukluğun birlikte bulunması; tek yönlü neden varsayılmaz. NIMH — Co-occurring disorders (2025) |
| Güven aralığı | Confidence interval | Tahminin belirsizliğini değerlendirmeye yardım eder; tek başına klinik önem göstermez. Cochrane Handbook, chapter 15 |